İsrail’in işgal altındaki Batı Şeria’da tartışmalı E1 yerleşim projesini ilerletmek amacıyla inşaat ihaleleri açması Batı ülkelerinden gelen ortak tepkilerin kapsamını genişletti. İlk aşamada İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya, Hollanda, Kanada ve Norveç tarafından yayımlanan ortak açıklamaya ilerleyen günlerde Avrupa Komisyonu ile çok sayıda ülke katıldı. Danimarka ve Malta’nın da imzacılar arasına eklenmesiyle İsrail’e E1 planını geri çekme çağrısı yapan ülkelerin sayısı 21’e ulaştı.
İSRAİL’E KARŞI ORTAK AÇIKLAMAYA KATILAN ÜLKELERİN SAYISI 21’E ÇIKTI
E1 projesine karşı oluşturulan ortak açıklamanın imzacıları kısa süre içerisinde genişledi. İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya, Hollanda, Kanada ve Norveç’in ardından Avustralya, Yeni Zelanda, İsveç, Belçika, İspanya, Avusturya, Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi, Finlandiya, İzlanda ve Litvanya ortak metne katıldı. Avrupa Komisyonu da açıklamaya destek verirken Danimarka ve Malta’nın son katılımlarıyla ülke sayısı 21’e ulaştı.
Ortak açıklamada İsrail hükümetinin E1 bölge gasbı projesi kapsamında inşaat ihaleleri yayımlama kararı “kabul edilemez” olarak nitelendirildi. İmzacılar, uluslararası toplumun E1’deki yerleşim genişlemesine uzun süredir karşı çıktığını ve endişelerin İsrail yönetimine hem doğrudan hem de kamuoyu önünde aktarıldığını bildirdi.
E1 İÇİN 1.234 KONUTLUK İHALE AÇILDI
İsrail hükümeti 18 Ağustos 2026’da E1 yerleşim projesi kapsamında 1.234 konutun inşası için ihale sürecini başlattı. Human Rights Watch’ın aktardığına göre söz konusu konutlar, E1 bölgesinde daha önce onay verilen toplam 3.401 konutluk planın yaklaşık üçte birini oluşturuyor.
E1 bölgesi, işgal altındaki Doğu Kudüs ile Maale Adumim yerleşimi arasında bulunuyor. Projenin konumu nedeniyle söz konusu yerleşim planı, Batı Şeria’nın kuzeyi ile güneyi arasındaki Filistin topraklarının bağlantısı ve Doğu Kudüs’e erişim açısından uzun süredir uluslararası tartışmaların merkezinde yer alıyor.
“BATI ŞERİA’YI BÖLECEK” UYARISI
Ortak açıklamanın en önemli başlıklarından biri E1 projesinin Batı Şeria’nın coğrafi bütünlüğü üzerindeki etkisi oldu. İmzacı ülkeler, projenin Batı Şeria boyunca bir ayrışma yaratacağını, Filistin topraklarının coğrafi devamlılığına zarar vereceğini ve iki devletli çözüm ihtimalini zayıflatacağını belirtti.
Kanada, Avustralya, Fransa, Almanya, İtalya, Hollanda, Yeni Zelanda, Norveç ve İngiltere tarafından Mayıs 2026’da yayımlanan başka bir ortak açıklamada de E1 projesinin Batı Şeria’yı ikiye böleceği yönünde uyarı yapılmıştı. Ağustos ayında inşaat ihalelerinin yayımlanmasıyla söz konusu diplomatik itiraz daha geniş bir ülke grubunun ortak açıklamasına dönüştü.
İSRAİL’E “PLANLARI DERHAL GERİ ÇEKİN” ÇAĞRISI
21 ülke ve Avrupa Komisyonu, İsrail hükümetinden E1 planlarını derhal geri çekmesini ve Batı Şeria’daki yerleşim genişlemesini sona erdirmesini istedi. Açıklamada yerleşim faaliyetlerinin barış perspektifini daha da uzaklaştıracağı ve İsrail’in uluslararası konumunu olumsuz etkileyeceği ifade edildi.
İmzacı ülkeler, işgal altındaki Batı Şeria’daki İsrail yerleşimlerinin uluslararası hukuka göre yasa dışı olduğu yönündeki tutumlarını da yineledi. Açıklamada söz konusu hukuki pozisyonun Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından yeniden teyit edildiği belirtildi.
GASIP (yerleşimci) ŞİDDETİ VE FİLİSTİN EKONOMİSİ DE GÜNDEMDE
Ortak açıklamada yalnızca E1 projesi değil, Batı Şeria’daki mevcut durum da ele alındı. İmzacılar, sivillere yönelik gasıp şiddetinin benzeri görülmemiş seviyelere ulaştığını ve Filistin ekonomisi üzerindeki ciddi kısıtlamaların devam ettiğini belirtti. E1 ihalesinin söz konusu ortamda açıklanmasının endişeleri artırdığı kaydedildi.
Batılı ülkeler daha önce de İsrail hükümetinden Batı Şeria’daki yerleşim faaliyetlerini durdurmasını, yerleşimci şiddetinin sorumluları konusunda hesap verebilirliği sağlamasını ve Filistin ekonomisine yönelik mali kısıtlamaları kaldırmasını istemişti. Mayıs 2026’da yayımlanan ortak açıklamada İsrail hükümeti içerisinde ilhak ve Filistinlilerin zorla yerinden edilmesini savunan görüşlere de karşı çıkılmıştı.
ŞİRKETLERE DOĞRUDAN E1 İHALESİ UYARISI
Ortak açıklamada dikkat çeken başlıklardan biri de E1 projesine teklif vermeyi planlayan şirketlere yönelik çağrı oldu. İmzacı ülkeler ve Avrupa Komisyonu, şirketlerin söz konusu inşaat ihalelerine katılmayı değerlendirmemesi gerektiğini belirtti.
Açıklamada şirketlerin E1 projesinde yer almaları halinde hukuki ve itibari sonuçlarla karşılaşabilecekleri ifade edildi. Ticari kuruluşlara, faaliyetlerinin uluslararası hukukun ciddi ihlallerine dahil olma riski yaratabileceği konusunda uyarıda bulunuldu. Böylece diplomatik açıklama yalnızca İsrail hükümetine yönelik bir çağrıyla sınırlı kalmadı ve projenin uygulanmasında rol oynayabilecek özel şirketleri de kapsadı.
TÜRKİYE VE 7 ÜLKEDEN DE E1 PLANINA ORTAK TEPKİ
E1 projesine yönelik tepki yalnızca Batılı ülkelerle sınırlı kalmadı. Türkiye, Pakistan, Mısır, Endonezya, Ürdün, Katar, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri dışişleri bakanları da 21 Ağustos’ta ortak açıklama yayımlayarak E1 yerleşim planını ve işgal altındaki Filistin topraklarındaki diğer yerleşim faaliyetlerini reddetti.
Sekiz ülkenin açıklamasında İsrail’in yerleşim politikaları kınanırken, E1 projesinin yanı sıra işgal altındaki Filistin topraklarında yerleşimcilerin Filistinlilere ve mülklerine yönelik şiddet eylemlerine de tepki gösterildi. Böylece E1 ihalesine ilişkin itirazlar Batılı ülkeler, Avrupa Komisyonu ve bölge ülkelerinin ayrı ortak açıklamalarıyla uluslararası gündemde genişledi.
İKİ DEVLETLİ ÇÖZÜM VURGUSU YİNELENDİ
21 ülke ile Avrupa Komisyonu açıklamanın sonunda kapsamlı, adil ve kalıcı barışın iki devletli çözüm temelinde sağlanmasına yönelik taahhütlerini yineledi. E1 projesinin Filistin topraklarının coğrafi devamlılığı üzerindeki etkisi nedeniyle iki devletli çözümün geleceği, ortak açıklamanın temel gerekçelerinden biri olarak gösterildi.
İsrail’in 18 Ağustos’ta ihaleleri yayımlamasının ardından başlayan diplomatik tepkinin imzacıları günler içerisinde artarken, Danimarka ve Malta’nın da katılımıyla ortak açıklamaya destek veren Batılı ve diğer ülkelerin sayısı 21’e çıktı. Avrupa Komisyonu da İsrail’den E1 planını geri çekmesini isteyen taraflar arasında yer aldı.
