İsrail ile ABD arasında, Batı Kudüs'te yer alan bir arazinin ABD Büyükelçiliği'nin yeni yerleşkesi için tahsis edilmesine yönelik anlaşma imzalandı. Anlaşma kapsamında söz konusu arazinin 1 dolar karşılığında 99 yıllığına ABD Büyükelçiliği'nin kullanımına bırakılacağı açıklandı.
İsrail Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, anlaşmanın İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar ile ABD'nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee tarafından imzalandığı bildirildi. Açıklamada, sürecin ABD Büyükelçiliği'nin mevcut yerinden Kudüs'teki kalıcı kampüsüne taşınmasının başlangıcı olduğu belirtilirken, adımın ABD Başkanı Donald Trump'ın 2017 yılında Kudüs'ü İsrail'in başkenti olarak tanıması ve büyükelçiliğin taşınmasına yönelik kararının devamı niteliğinde olduğu ifade edildi.
İSRAİL VE ABD'Lİ YETKİLİLERDEN AÇIKLAMALAR
İmza töreninde konuşan İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar, anlaşmanın yalnızca bir arazi tahsisi olmadığını, iki ülke arasındaki stratejik ilişkinin sembolü olduğunu söyledi. Saar, İsrail ile ABD'nin birbirleri açısından stratejik öneme sahip olduğunu ifade etti.
ABD'nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee ise tahsisin, ABD'nin 250. kuruluş yıl dönümü öncesinde gerçekleşmesini anlamlı olarak değerlendirdi. Huckabee, yeni büyükelçilik yerleşkesinin Kudüs'teki ABD varlığını güçlendireceğini belirterek, kira sözleşmesinin 1 dolar karşılığında 99 yıllık süreyi kapsadığını açıkladı.
ARAZİNİN MÜLKİYETİNE İLİŞKİN İTİRAZLAR
İsrail'de faaliyet gösteren Adalah (Adalet) Hukuk Merkezi, 2022 yılında yaptığı açıklamada, büyükelçilik yerleşkesi için tahsis edilen arazinin 1950 tarihli "Gaip Mülkleri Kanunu" uygulanarak Filistinlilerden alındığını bildirdi.
Merkez, arşiv belgelerinin söz konusu taşınmazın 1948 öncesinde Filistinli ailelere ait olduğunu ve İngiliz Mandası yönetimine kiralandığını ortaya koyduğunu belirtti. Açıklamada, özel mülkiyetin müsaderesini yasaklayan Lahey Sözleşmesi'nin 46. maddesi başta olmak üzere uluslararası hukuk hükümlerinin ihlal edildiği görüşüne yer verildi.
KUDÜS'ÜN STATÜSÜNE İLİŞKİN ULUSLARARASI TUTUM
ABD Başkanı Donald Trump, Aralık 2017'de Kudüs'ü İsrail'in başkenti olarak tanıdığını açıklamış, ABD Büyükelçiliği'nin Tel Aviv'den Kudüs'e taşınmasına karar vermişti. Büyükelçiliğin geçici binası Mayıs 2018'de hizmete açılmıştı.
Karar, Kudüs'ün nihai statüsüne ilişkin uluslararası mutabakata aykırı olduğu gerekçesiyle birçok ülke ve uluslararası kuruluş tarafından eleştirilmişti.
BM'NİN KUDÜS'E İLİŞKİN DEĞERLENDİRMESİ
Birleşmiş Milletler, Doğu Kudüs'ü 1967 yılında işgal edilen Filistin topraklarının bir parçası olarak kabul ediyor. BM, Kudüs'ün karakterini veya hukuki statüsünü değiştirmeyi amaçlayan tek taraflı adımların uluslararası hukuk açısından hukuki geçerliliği bulunmadığını vurguluyor.
ABD'nin 2018 yılında büyükelçiliğini Kudüs'e taşımasına rağmen, çok sayıda ülke uluslararası tutum doğrultusunda İsrail'deki büyükelçiliklerini Tel Aviv'de bulundurmayı sürdürüyor. ABD'nin yanı sıra Guatemala, Honduras, Kosova, Paraguay, Papua Yeni Gine ve Fiji, Kudüs'te büyükelçilik açan ülkeler arasında yer alıyor. Somaliland ise 15 Haziran 2026'da Kudüs'te sözde büyükelçiliğini açtığını duyurmuştu.