ABD Başkanı Donald Trump’ın İran savaşına ilişkin söyleminde dikkat çekici bir değişim yaşandı. Savaşın ilk dönemlerinde askeri operasyonların sonucunu kesin bir zafer olarak sunan, ABD’nin İran karşısında üstünlük sağladığını ileri süren Trump, gelinen noktada çok daha ihtiyatlı ve sürecin henüz tamamlanmadığını gösteren bir benzetmeye başvurdu. Trump, İran’la devam eden temasları değerlendirirken, “İşler yoluna girecek. Her zaman yoluna girdiği gibi. Bir satranç oyunu gibi” ifadelerini kullandı. Satranç, iki tarafın birbirinin hamlesini hesapladığı, üstünlük sağlamak için beklediği ve sonucun ancak oyun tamamlandığında belli olduğu bir strateji oyunu. Dolayısıyla Trump’ın yeni benzetmesi, daha önce kullandığı kesin zafer ifadeleriyle karşılaştırıldığında Washington’ın İran dosyasında henüz son hamleyi yapamadığını ve mücadelenin devam ettiğini ortaya koyan siyasi bir söylem değişikliği olarak öne çıktı.
“KAZANDIK” DEMİŞTİ
Trump’ın yeni açıklamasını dikkat çekici hale getiren en önemli ayrıntı, savaşın ilk dönemindeki sözleri oldu. Trump, 11 Mart 2026’da Kentucky’de yaptığı konuşmada İran savaşına ilişkin “Kazandık” değerlendirmesinde bulunmuş, savaşın daha ilk saatlerinde sonucun belli olduğunu savunmuştu. ABD Başkanı aynı açıklamalarında İran donanmasına ait 58 geminin imha edildiğini ileri sürmüş ve İran’ın askeri kapasitesinin büyük ölçüde yok edildiğini iddia etmişti. Buna rağmen Trump, ABD’nin bölgeden erken ayrılmak istemediğini de söyleyerek operasyonların devam edeceğinin işaretini vermişti.
Trump’ın savaşın askeri açıdan kazanıldığı yönündeki söylemi sonraki haftalarda da tartışılmaya devam etti. Nisan ayında kamuoyuna yansıyan açıklamalarında yine İran karşısında kazanıldığını savunan Trump’ın söylemi ile sahadaki gelişmeler arasındaki fark giderek daha görünür hale geldi. Aylar sonra İran’ın askeri ve siyasi direncini sürdürmesi, Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilimin devam etmesi ve tarafların hâlâ bir anlaşmaya ulaşamaması, mart ayında ilan edilen “zaferin” siyasi ve diplomatik açıdan nihai bir sonuç üretmediğini gösterdi.
ZAFER SÖYLEMİNDEN “SATRANÇ OYUNU” BENZETMESİNE
Aradan geçen ayların ardından Trump’ın kullandığı dil ise belirgin biçimde değişti. ABD merkezli Axios’a verdiği röportajda İran’la temaslara değinen Trump, görüşmeleri aceleye getirmediklerini söyledi. İran’ın ekonomik açıdan ciddi baskı altında bulunduğunu savunan ABD Başkanı, Washington’ın şu aşamada Tahran yönetiminin durumunu izlediğini belirtti.
Trump, “Onlarla yalnızca yarı müzakere yürütüyoruz. Devasa enflasyonu ve hiç parasının olmaması gerçeğiyle İran’ı sadece izliyoruz. İran ekonomik olarak çok kötü durumda ve askerlerine ödeyecek parası kalmadı” ifadelerini kullandı.
ABD Başkanı’nın sözleri, Washington’ın İran’ı doğrudan yenilgiye zorlamaktan çok ekonomik ve askeri baskının sonuç vermesini beklediği bir aşamaya geçtiği şeklinde okunuyor. Trump’ın müzakereleri dahi “yarı müzakere” olarak tarif etmesi, tarafların kapsamlı bir uzlaşmadan hâlâ uzak olduğuna işaret ediyor.
“İŞLER YOLUNA GİRECEK, BİR SATRANÇ OYUNU GİBİ”
Trump açıklamasının devamında İran üzerindeki ekonomik baskıya da değindi. ABD Başkanı, uygulanan ablukanın İran yönetiminin ekonomik krizini ağırlaştırdığını savunurken petrol fiyatlarındaki gerilemenin Amerikan kamuoyu üzerindeki savaş maliyetini azalttığını ileri sürdü.
Trump, “Abluka İran rejiminin ekonomik krizini daha da derinleştirdi. Petrolün varil fiyatının 75 dolara gerilemesiyle ABD’liler savaştan daha az etkileniyor. İşler yoluna girecek. Her zaman yoluna girdiği gibi. Bir satranç oyunu gibi” dedi.
Trump’ın özellikle “satranç oyunu” ifadesi, savaşın başlangıcındaki kesinlik taşıyan açıklamalarından oldukça farklı bir tablo ortaya koydu. Satrançta taraflardan biri oyun devam ederken kendisini kesin galip ilan edemez; rakibin yapacağı hamleler, karşı hamleler ve oyunun sonunda ortaya çıkacak sonuç belirleyicidir. Trump’ın İran dosyasını artık satranca benzetmesi de Washington ile Tahran arasındaki mücadelenin henüz kapanmadığı, tarafların birbirinin hamlesini beklediği ve nihai sonucun ortaya çıkmadığı şeklinde değerlendirilebilir.
İRAN HÂLÂ PAZARLIK MASASINDA
Sahadaki ve diplomatik alandaki gelişmeler de Trump’ın yeni söyleminin neden değiştiğini gösteriyor. İran, Hürmüz Boğazı başta olmak üzere bölgedeki stratejik başlıklarda taleplerini sürdürüyor. İran yönetimi, ABD’nin yaptırımlarını kaldırması, savaş nedeniyle tazminat ödemesi ve bölgedeki askeri varlığına ilişkin geri adımlar atması gibi talepleri gündemde tutarken, taraflar arasında henüz kalıcı bir anlaşmaya ulaşılamadı.
İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki baskısını devam ettirmesi de Tahran’ın elindeki önemli pazarlık araçlarından biri olarak değerlendiriliyor. Son gelişmeler, Washington’ın İran’ı askeri açıdan ağır biçimde vurmuş olmasına rağmen Tahran’ın savaşın siyasi ve ekonomik sonuçlarını belirleyecek pazarlık masasından çekilmediğini gösteriyor. ABD’nin savaş hedeflerinin önemli bölümüne ulaştığını savunmasına karşın İran’ın taleplerini sürdürmesi, krizin sona ermesini engelleyen başlıklardan biri olmaya devam ediyor.
“ZAFER” İLAN EDİLDİ AMA OYUN BİTMEDİ
Ortaya çıkan tablo, Trump’ın mart ayında kullandığı “Kazandık” ifadesi ile ağustos ayında başvurduğu “satranç oyunu” benzetmesi arasındaki farkı daha da belirgin hale getiriyor. Bir tarafta savaşın sonucunun daha ilk günlerde belli olduğunu savunan ve İran’ın büyük ölçüde etkisiz hale getirildiğini ileri süren bir söylem bulunurken, diğer tarafta aylar sonra rakibin hamlelerinin beklendiği, müzakerelerin sürdüğü ve sonucun henüz kesinleşmediği bir süreç bulunuyor.
Trump’ın “satranç” benzetmesi doğrudan “İran’ı yenemedik” şeklinde açık bir itiraf anlamına gelmiyor. Ancak açıklamanın siyasi anlamı, daha önce ilan edilen kesin zafer söyleminin geride kaldığını ve ABD Başkanı’nın artık sonucu henüz belli olmayan uzun soluklu bir mücadeleden söz ettiğini gösteriyor. Trump’ın kendi benzetmesi üzerinden bakıldığında, mart ayında “oyunu kazandığını” ilan eden Washington’ın ağustos ayında hâlâ İran’ın bir sonraki hamlesini beklediği görülüyor.