Emre Gül/ Dünya Bülteni/ Tarih Dosyası
Sultan II. Mahmud’un beşinci kadın efendisi, Sultan Abdülaziz’in de annesi olan olan “Pertevniyal Valide Sultan” oğlunun, 1861 yılında tahta çıkmasıyla resmen “mehdi-i ulya-yı saltanat”, “ismetlu valide sultan-ı alişan hazretleri” ünvanlarını aldı. Sultan Abdülaziz’in hal’i ve ölümünden sonra 7 yıl daha yaşadı ve 1883 yılında öldü. Aksaray’da yaptırdığı Valide Camii’nin yanındaki türbesine gömüldü. Valide Sultanların başkente hayır eserleri kazandırma geleneğini takip eden Pertevniyal Sultan, İstanbul’un çeşitli semtlerinde sebiller, çeşmeler, cami ve külliyeler yaptırdı. Bunlardan biri de Eyüp’te Defterdar İskelesi, Demirhisar Caddesi üzerinde, Haliç Köprüsü’nün bir ayağının altında yer alan “Pertevniyal Valide Sultan Çeçmesi”dir. Kitabesine göre 1273 (1856) yılında yaptırılan çeşme ilk olarak, “1943 yılında İ. H. Tanışık’ın ifadesiyle “Defterdar İskelesi kurbunda Ya Vedud Camii sırasında” iken Haliç Köprüsü ve Çevreyolu düzenlemeleri sebebiyle yerinden sökülerek bugünkü yerine taşınmıştı. Çeşmenin yedi beyitten oluşan manzumesi Şair Muhtar tarafından kaleme almış ve Hafız Mahmud Emin El-Eyyübi tarafından yazılmıştır. Çeşmenin alınlığının altındaki kemer gözünde ise Hattat “Remzi” imzası bulunur. Kemerin kilit taşında “Maşallah” yazısı ve altında bir hadis-i şerif mevcut olan çeşmenin üzerine yeni harflerle “Harab olan bu çeşme Haydar Süleymangil tarafından yeniden imar edilerek Hz. Fatımatü’z-Zehra annemize hediye edilmiştir.” ibaresi de kazınmıştır.
Sultan Abdülaziz’in annesi Pertevniyal Valide Sultan’ın, Eyüp’te yaptırdığı ve 1943 yılında sökülerek yeri değiştirilen çeşmenin kitabesi
Bismillahirrahmanirrahim
وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاء كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ أَفَلَا يُؤْمِنُونَ
Ve cealnâ mine’l-mâ’i külle şey’in hayyin efelâ yu’minûn. Sadakallâhü’l-azîm.
Enbiya Suresi 30. Ayet. Meali: Canlı olan her şeyi sudan meydana getirdik. Allah doğru söyledi.
Ferzend-i Mahmûd Hân-ı Adlî nûr-i ayn-ı kâinât
Eyvân-ı kasr-ı ismetin rûşen-çerağ-ı zîveri
Ashâb-ı fahr-ı âlemîne hürmeten bu beldeyi
Abdülazîz’in mâder-i sa’d-ahteri pâkîze-zât
Pertevniyâl Kadın Efendi ser-firâz-ı kâinât
Tezyîn için bünyâd kıldı çeşme-i nûrü’l-cihât
Hayrâta icrâ eylemektir şân-ı Nil-cûdunu
Nûş eyledikçe teşneler âsâr-ı hayrından zülâl
Allah nahl-i gül-i vücûdun goncasıyla muttasıl
Mehd-i mu’allâ-yı kerem-fermâ-yı memdûhü’s-sıfat
Rûh-i şehîdân ola şâd u sâbıkîn-i sâbıkât
İkbâl-i ömr ile kıla fer-bahş-ı gülzâr-ı sebât
Bir su içip Muhtâr tahsîn eyledim hayrâtını
Pertev-nümâ susuzlara nev-çeşmeden âb-ı hayât
Harrerehü’l-müznibu’d-dâ’î Hâfız Mahmûd Emîn El-Eyyûbî
1273
Günümüz Türkçesiyle: Sultan II. Mahmud’un çocuğu olan (Şehzade Abdülaziz)kâinattaki zulmeti def eden bir ışık kaynağıdır. Masumluk köşkünün de parlak yıldızı olan bir süsüdür. Övünç kaynağı, Peygamberimiz Hz. Muhammed (S.A.V) ‘in ashabına hürmeten bu beldeyi, Şehzade Abdülaziz’in annesi, uğurlu ve pak bir kimse olan, kâinattaki diğer kadınlardan da üstün vasıflı Pertevniyal Kadın Efendi, süslemek için her tarafa nur saçan bu çeşmeyi yaptı. Nil gibi cömert olan bu çeşmenin yapılış amacı hayır ve Allah rızası içindir. Susayanlar bu çeşmenin soğuk ve güzel suyundan içtikçe, yaptırdığı hayır eserleri sebebiyle (Pertevniyal Kadın Efendi’ye) “Allah’ın cennette hurma ağaçları ve açılmamış gül bahçeleriyle bitişik yüce bir makam, yer ihsanını emretsin, beğenilmiş ve övülmüş hale koysun, şehitlerimizin ve geçmişlerimizin ruhları şad olsun, ömrünü talihli kılıp, gül bahçesindeki yerini sabit kılsın”, diye dua etsinler. (Ben Şair Muhtar)Bir su içip (yazdığım bu şiirle)süsledim bu hayır eserini, bu yeni çeşmeden akan su, susuzlara hayat ve ışık verir. Bunu yazan günahkâr Hafız Mahmûd Emîn el- Eyyûbî’ye dua.