İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD ile İran arasında İsviçre’nin Burgenstock kasabasında gerçekleştirilen üst düzey görüşmelerin ardından Pakistan’ın başkenti İslamabad’a resmi ziyarette bulunuyor. ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik saldırılarının ardından Pezeşkiyan’ın gerçekleştirdiği ilk yurt dışı ziyareti olma özelliğini taşıyan temaslar, taraflar arasında imzalanan mutabakatın ardından geldi.
Pakistan ve Katar tarafından yapılan açıklamada, Burgenstock’ta gerçekleştirilen ilk tur görüşmelerde nihai bir anlaşmaya ulaşılmasını hedefleyen 60 günlük yol haritası üzerinde uzlaşı sağlandığı duyuruldu. Ziyaretin zamanlaması, İran ile ABD arasında başlatılan yeni diplomatik sürecin ardından dikkat çekti.
İSVEÇRE GÖRÜŞMELERİNİN ARDINDAN İLK TEMAS
Pezeşkiyan’ın Pakistan ziyareti, Cumhurbaşkanlığı döneminde imzaladığı en önemli diplomatik anlaşmalardan birinin ardından gerçekleşiyor. İran yönetiminin içeride ve bölgede söz konusu mutabakata ilişkin destek arayışında olduğu değerlendirmeleri yapılırken, ziyaretin diplomatik sürecin siyasi boyutunu güçlendirmeyi amaçladığı belirtiliyor.
George Mason Üniversitesi öğretim üyesi ve Orta Doğu analisti Rıza Hanzade, Pezeşkiyan’ın anlaşmanın ardından ilk olarak İslamabad’a gitmesinin, İran yönetiminin elde edilen diplomatik kazanımı hem iç kamuoyunda hem de bölgesel düzeyde siyasi desteğe dönüştürme isteğini ortaya koyduğunu ifade etti.
PAKİSTAN YÖNETİMİYLE ÜST DÜZEY GÖRÜŞMELER
Ziyaret kapsamında Pezeşkiyan’ın Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Cumhurbaşkanı Asıf Ali Zerdari ile görüşmesi planlanıyor. Pakistan Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, Senato Başkanı Yusuf Rıza Gilani, Ulusal Meclis Başkanı Serdar Ayaz Sadık ile Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı İshak Dar’ın da İran Cumhurbaşkanı ile bir araya geleceği bildirildi.
Görüşmelerde İsviçre’de yürütülen müzakere sürecinin yanı sıra ticaret, enerji, sınır güvenliği ve bölgesel bağlantısallık konularının ele alınması bekleniyor.
İRAN-PAKİSTAN İLİŞKİLERİNDE SON DÖNEM
Pezeşkiyan’ın Pakistan ziyareti, iki ülke arasındaki ilişkilerde son yıllarda yaşanan dalgalanmaların ardından gerçekleştiriliyor.
İran ile İsrail arasında Haziran 2025’te yaşanan ve 12 gün süren savaşın ardından Pezeşkiyan ilk yurt dışı ziyaretini Pakistan’a yapmıştı. Lahor ve İslamabad’da gerçekleştirilen temaslar sırasında iki ülke arasında 12 ayrı anlaşma imzalanmış, yıllık ticaret hacminin yaklaşık 3 milyar dolardan 10 milyar dolara çıkarılması hedefi açıklanmıştı.
İran devlet haber ajansı IRNA’nın İslamabad Büro Şefi Afzal Rıza, ziyaretin Pakistan’ın arabuluculuk girişimleri ve İran’a verdiği destek nedeniyle bir teşekkür niteliği taşıdığını ifade etti.
2024 KRİZİNDEN DİPLOMATİK YAKINLAŞMAYA
İran ile Pakistan arasındaki ilişkiler Ocak 2024’te ciddi bir kriz yaşamıştı. İran, Belucistan eyaletindeki Ceyş el-Adl örgütünü hedef aldığını belirterek Pakistan topraklarına füze saldırıları düzenlemiş, Pakistan da buna karşılık İran’ın Sistan-Belucistan bölgesindeki silahlı gruplara yönelik operasyon gerçekleştirmişti.
Karşılıklı saldırıların ardından iki ülke büyükelçilerini geri çağırmış ve yaşanan gelişmeler son yılların en ciddi askeri gerilimlerinden biri olarak değerlendirilmişti. Ancak taraflar kısa sürede diplomatik temaslara yeniden başlamış, dönemin İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan’ın İslamabad ziyareti sonrasında ilişkiler normalleşme sürecine girmişti.
PAKİSTAN’IN ARABULUCULUK ROLÜ
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ile Pezeşkiyan’ın en az yedi kez telefon görüşmesi yaptığı belirtildi. Pakistan Kara Kuvvetleri Komutanı Mareşal Asım Münir ile İçişleri Bakanı Muhsin Nakvi’nin de Tahran’a çeşitli ziyaretlerde bulunduğu kaydedildi.
Diplomatik süreç, 18 Haziran’da ABD Başkanı Donald Trump ile Pezeşkiyan arasında imzalanan mutabakatla yeni bir aşamaya taşındı. Başbakan Şahbaz Şerif’in anlaşmaya arabulucu sıfatıyla imza attığı bildirildi.
Burgenstock görüşmelerinde üst düzey siyasi komite kurulması, nükleer meseleler ve yaptırımlara ilişkin çalışma gruplarının oluşturulması, Hürmüz Boğazı için iletişim hattı kurulması ve Lübnan konusunda çatışma önleme mekanizmasının hayata geçirilmesi gibi başlıklarda ilerleme sağlandığı açıklandı.
BÖLGESEL DİPLOMASİDE YENİ DÖNEM MESAJI
Eski Pakistan’ın Tahran Büyükelçisi Asıf Durrani, İran’ın nükleer silah geliştirme yolunu tercih etmeyeceği yönünde değerlendirmede bulunurken, yaptırımların hafifletilmesinin Tahran açısından önemli kazanımlar sağladığını belirtti.
Analistler, Pezeşkiyan’ın İslamabad ziyaretinin yalnızca ikili ilişkiler açısından değil, Pakistan’ın bölgesel diplomatik rolünün güçlenmesi bakımından da önem taşıdığı görüşünü dile getiriyor. İran’ın Pakistan’ı yalnızca mesaj ileten bir ülke değil, bölgesel düzeyde kabul gören bir arabulucu olarak konumlandırdığı değerlendirmeleri yapılıyor.