MEKHTİYEV, RUSYA’DAN DESTEK İSTEDİ

İddialara göre Cumhurbaşkanlığı Ofisi Şefi Ramiz Mekhtiyev, Moskova-Bakü hattındaki krizi fırsata çevirerek eski bağlantılarını kullanıp Rus yetkililerle temasa geçti. Mekhtiyev, darbe planını aktardığı Rusya’dan destek talebinde bulundu. Plan doğrultusunda, yönetimin ele geçirilmesinin ardından geçici bir organ kurulması ve bu yapının başına da kendisinin geçmesi öngörülüyordu.

PUTİN’İN TELEFONUYLA GİRİŞİM DEŞİFRE EDİLDİ

Euronews kaynaklı bilgilere göre, Vladimir Putin, darbe girişimiyle ilgili detayları İlham Aliyev ile paylaştı. Bu uyarı üzerine harekete geçen Azerbaycan güvenlik birimleri, Ramiz Mekhtiyev’i birkaç gün içinde gözaltına aldı. Mekhtiyev hakkında iktidarı ele geçirme komplosu kurmak ve vatana ihanet suçlamalarıyla soruşturma başlatıldı.

GÖREVDEN ALINDI, GÖZALTINA ALINDI

Azerbaycan haber ajansı Minval, Ramiz Mekhtiyev’in Cumhurbaşkanlığı İdaresi’ndeki görevinden azledildiğini duyurdu. İddiaya göre gözaltı işlemi bu kararın hemen ardından gerçekleşti.

Moskova-Bakü ilişkilerinde geçen yıl aralık ayında yaşanan uçak krizinin ardından tansiyon artmıştı. Rus hava savunma sistemlerinin Azerbaycan yolcu uçağını vurması sonucu 38 kişi hayatını kaybetmişti. Olayın ardından Vladimir Putin, sorumluluğu kabul etmişti. Haziran ayındaki Yekaterinburg’daki Rus polis operasyonlarında iki Azerbaycan vatandaşının ölmesi, ilişkileri daha da germişti.

Duşanbe’de gerçekleşen zirvede ise İlham Aliyev, ilişkilerin “başarıyla geliştiğini” söylemişti.

RESMİ AÇIKLAMA YAPILMADI

Haberde, Ermenistan’a giriş yapan yabancıların pasaportlarına artık Ağrı Dağı figürlü damga basılmayacağı belirtilirken, Erivan yönetimi tarafından henüz resmi bir açıklama yapılmadı.

TARTIŞMALARA NEDEN OLUYORDU

Ağrı Dağı, Ermeni toplumu tarafından kutsal bir sembol olarak kabul ediliyor. Ancak dağın büyük kısmının Türkiye sınırları içinde yer alması, bu figürün pasaport damgalarında, resmi belgelerde ve posta pullarında kullanılması nedeniyle iki ülke arasında zaman zaman siyasi gerilimler yaşanıyordu.

Gelişmeyi AGİT Genel Sekreteri Feridun Sinirlioğlu ile AGİT Dönem Başkanı, Finlandiya Dışişleri Bakanı Elina Valtonen duyurdu.

Sinirlioğlu, bu kararı “tarihi” olarak nitelendirerek, “Bu durum, taraflar arasında ortak bir zemin bulma konusunda ortak bir kararlılık olduğunda anlaşmanın mümkün olduğunu göstermektedir” dedi.

BEYAZ SARAY ZİRVESİYLE GELEN UZLAŞI

AGİT Minsk Süreci'nin sonlandırılması kararına zemin hazırlayan gelişme, 8 Ağustos 2025’te ABD Başkanı Donald Trump’ın ev sahipliğinde Beyaz Saray’da düzenlenen zirvede yaşandı.

Görüşmede, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Karabağ savaşının ardından iki ülke arasında kalıcı barış anlaşması yönünde kritik bir adım atarak niyet deklarasyonu imzaladı. Bu deklarasyon, tarafların Minsk Süreci'nin sonlandırılması konusunda da mutabık kaldıklarını ortaya koydu.

MİNSK GRUBU DA TARİHE KARIŞTI

Minsk Süreci’ne bağlı olarak 1994’te kurulan Minsk Grubu da alınan kararla dağıtıldı. Grubun eş başkanlığını ABD, Rusya Federasyonu ve Fransa üstlenmişti. Diğer kalıcı üyeler arasında Belarus, Almanya, İtalya, İsveç, Finlandiya, Türkiye, Ermenistan ve Azerbaycan yer alıyordu.

Grubun görevi, taraflar arasında siyasi çözüme zemin hazırlamak olarak tanımlanmıştı. Ancak üç eş başkan ülkenin farklı jeopolitik yaklaşımları, çözüm yerine çıkmazlara neden oldu. Özellikle Azerbaycan, 2000’li yılların ortalarından itibaren Minsk Grubu’na olan güvenini kaybetti.

Fransa’nın Ermenistan’a açık destek vermesi, grubun tamamen işlevsizleşmesinin önünü açtı. 2020’deki savaşla Karabağ’daki kontrolü yeniden sağlayan Azerbaycan, Ermenistan ile doğrudan müzakerelerle yeni bir barış sürecine girdi.

ANKARA'DAN DESTEK MESAJI

Türkiye, Minsk Süreci'nin sona ermesini olumlu karşıladı. Dışişleri Bakanlığı, 1 Eylül tarihli açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
“Minsk Süreci ve bağlı yapılarının lağvedilmesine dair AGİT Bakanlar Konseyi tarafından alınan kararı memnuniyetle karşılıyoruz. Azerbaycan ve Ermenistan'ın ortak çabalarıyla mümkün olan bu tarihi karar, iki ülke arasındaki barış sürecinin önemli merhalelerinden birini teşkil etmiştir.”

Türkiye ile Ermenistan arasındaki normalleşme sürecinin de Azerbaycan-Ermenistan barış sürecinden doğrudan etkilendiği belirtilirken, Ankara’nın gelişmeleri yakından takip ettiği aktarıldı.

ERDOĞAN’DAN ÜÇLÜ DİPLOMASİ

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Şangay İşbirliği Örgütü zirvesi için bulunduğu Çin’de, hem İlham Aliyev hem de Nikol Paşinyan ile ayrı ayrı görüşmeler gerçekleştirdi. Erdoğan, görüşmeler sonrası dönüş yolunda gazetecilere yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:

“Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile ardından Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ile etraflıca bir görüşme yaptık. Bu iki görüşmede de gerek Aliyev’in gerek Paşinyan’ın aynı noktada olduklarını gördüm. Aynı istikamete bakıyorlar. Zengezur Koridoru meselesinde de herhangi bir sıkıntı, bir farklılık yok.”

Uraloğlu, bu hattın Türk dünyasına, Türk cumhuriyetlerine ve Uzak Doğu’ya açılan en kestirme yol olacağını ifade etti.

DEMİR YOLU VE SANAYİ YATIRIMLARI

Bakan Uraloğlu, Kars-Iğdır-Aralık-Dilucu Demir Yolu Hattı’nın da benzer şekilde yeni sanayi bölgelerinin kurulmasına katkı sağlayabileceğini söyledi. İstanbul’da yeni tesislerin kurulması yerine Anadolu’ya kaydırılmasının hedeflendiğini belirtti.

TÜRKİYE-SURİYE-ÜRDÜN LOJİSTİK ANLAŞMASI

Suriye sınırında tırların yükle-boşalt yapmadan geçişi için hazırlık yapıldığını belirten Uraloğlu, şu bilgiyi verdi:
“Suriye’nin gerekli müracaatları yapması gerekiyor. İlk etapta standart dışı araçların gümrük sonrası ilk ile kadar geçişine izin vereceğiz. Standart olan araçların ise üçüncü ülkelere geçişine müsaade ettik. Bu taşımayı daha profesyonel yapmak için sonbaharda Ürdün, Suriye ve Türkiye olarak bir araya geleceğiz.”

SURİYE’DE DEMİR YOLU ÇALIŞMALARI

Bakan, Suriye’de altyapı projeleri için yürütülen çalışmalara da değindi. Gaziantep’ten Halep’e kadar uzanan, savaşta tahrip olmuş demir yolunun yeniden yapılması için 120 milyon dolarlık finansman gerektiğini, bunun uluslararası kuruluşlarla sağlanması için görüşmelerin sürdüğünü açıkladı.

Ayrıca Hicaz Demir Yolu’nda küçük çaplı onarımların Türkiye tarafından yapılacağını, Şam Havalimanı’nın yenilenmesi ihalesini Türk şirketlerinin aldığını söyledi.

“ULAŞTIRMA YAPILARI DEPREM TESTİNİ GEÇTİ”

Projelerin tamamının deprem yönetmeliğine uygun yapıldığını belirten Uraloğlu, “Yeni imalatlarda herhangi bir sorun yok. Eski yapılarda da risk gruplarına göre yenileme çalışmaları yapıyoruz. İstanbul’daki köprülerde askı halatlarını değiştirdik. Ana hatlarda deprem önlemlerinin yüzde 80-90’ı tamamlandı” dedi.

ESENBOĞA METROSU VE HIZ SINIRI ÇALIŞMALARI

Esenboğa Metrosu projesinde revizyonların sürdüğünü belirten Bakan, projenin bu yıl tamamlanacağını, 2026’da ihaleye çıkılabileceğini söyledi.

Ayrıca hız sınırlarına ilişkin düzenlemelerin devam ettiğini kaydeden Uraloğlu, bazı yaya geçitlerinin kapatılacağını, yerlerine alt ve üst geçit yapılacağını ifade etti.

ZENGEZUR KORİDORU'NUN TANIMI

Zengezur Koridoru, İkinci Karabağ Savaşı’nın Azerbaycan zaferi ile sonuçlanmasının ardından Azerbaycan ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasında bağlantı kuracak ulaşım hattıdır. Bu düzenleme, Azerbaycan ve Ermenistan arasında imzalanan ateşkes antlaşmasının 9’uncu maddesinde yer aldı.

Koridor, Ermenistan’ın Sünik bölgesinde inşa edilecek olup güvenliği Rusya Federasyonu Federal Güvenlik Servisi Sınır Muhafıza Servisi tarafından sağlanacak. Bu hat, Azerbaycan’ın ana kısmı ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasındaki ulaşımı doğrudan sağlayacak stratejik bir köprü konumunda bulunuyor.

KORİDORUN BÖLGEYE ETKİSİ

Zengezur Koridoru üzerinde farklı aktörlerin çeşitli çıkarları bulunuyor. Bu durum, zaman zaman bölgede gerginliklerin artmasına yol açıyor. Koridorun açılması ise, bölge ülkelerinin birbirleriyle ve diğer bölgelerle bağlantısını güçlendirecek. Ticaret ve lojistik faaliyetlerinin artması, ekonomik refahı yükselterek gerginliklerin yerini yeni işbirliklerine bırakabilecek.

Ayrıca, Trans Hazar Ulaşım Güzergahı (CTN) ve Uluslararası Kuzey-Güney Ulaşım Koridoru (INSTC) projelerinin gelişmesine katkı sağlayarak Avrasya’nın tedarik hatlarının güçlenmesini mümkün kılacak. Bu süreçte, hiçbir bölgesel aktörün dışlanmadığı, ortak akla dayalı ticari ve siyasi ilişkilerin kurulması önem arz ediyor.

Zengezur bölge ülkelerinin gündeminde yer almayı sürdürüyor. Güvenliğin sağlanması ve belirsizliklerin giderilmesi, koridorun potansiyelinin ortaya çıkması açısından kritik görülüyor. Tarihi Türk yurdu olarak bilinen bu coğrafyada, çok boyutlu işbirlikleri ve sürdürülebilir kalkınma adımlarının atılması, bölgenin ekonomik ve stratejik önemini artıracak.

Burada konuşan Kobakhidze, 2008'deki savaştan bu yana Gürcistan topraklarının yüzde 20'sinin yasa dışı olarak Rus güçlerince işgal edildiğini belirtti.

Kobakhidze ayrıca eski Cumhurbaşkanı Mihail Saakaşvili ve ekibini 2008'de ülkesine ihanet etmekle suçladı.

Saakaşvili hükümetinin, savaştan sonra imzaladığı Avrupa Konseyi'nin ilgili kararı ve diğer belgelerde, savaş faaliyetlerini Gürcistan'ın başlattığını gösterdiğini ifade eden Kobakhidze şöyle devam etti:

"Bu belgelerden kaçınılamaz. Bu belgeler, o zamanki 'ajan' hükümetinin savaşı başlattığının ve ülkemizin ulusal çıkarlarına en ağır darbeyi vurduğunun tartışmasız kanıtıdır. Bu, vatana ihanettir."

Kobakhidze, savaşta 400'den fazla insanın hayatını kaybettiğini söyledi.

"GÖREVLERİNİ YAPMADILAR"

Savaşta hayatını kaybedenleri andıklarını belirten Cumhurbaşkanı Kavelaşvili de 2008'de iktidarda olan hükümetin savaşı önlemek için gereken adımları atmadığını söyledi.

Kavelaşvili, "Herkesin vatanı uğruna bu savaşı önlemek gibi bir görevi vardı ama yapılmadı." değerlendirmesinde bulundu.

Gürcü askerlerinin vatanı savunmak için hayatını kaybettiğini dile getiren Kavelaşvili, "Ülkemizin bu günlere gelmesi kahraman insanlarımız, kahraman askerlerimiz ve savaşçılarımız sayesindedir." diye konuştu.

Gürcistan Dışişleri Bakanlığı ise bugün yayımladığı yazılı açıklamada, Rusya'ya, Gürcistan'dan tek taraflı bağımsızlığını ilan eden Abhazya ve Güney Osetya'daki askeri birliklerini geri çekme çağrısında bulunmuştu.

NE OLMUŞTU?

Gürcistan ordusu ile Rusya'nın desteklediği Abhazyalı ayrılıkçılar arasında 1992-1993 yıllarında 13 ay boyunca savaş yaşanmıştı.

Rusya ile Gürcistan arasında 2008'de Güney Osetya Savaşı olarak bilinen çatışmalar çıkmış, savaşın ardından Rusya'nın desteklediği Abhazya ve Güney Osetya bölgeleri Gürcistan'dan tek taraflı bağımsızlığını ilan etmişti.

Rusya, 2008'de bu iki bölgenin sözde bağımsızlığını tanımış, Gürcistan ise buna karşılık Rusya ile diplomatik ilişkileri kesmişti.

İki ülke arasında diplomatik ilişkilerin kesilmesi sonrası İsviçre taraflar arasında arabuluculuk rolü üstlenmişti.

Gözaltına alınan kişilerden küçük ölçekli ticaretle uğraşan 59 yaşındaki Hüseyn Seferov, bir emniyet binasında; kardeşi, taksi şoförü 55 yaşındaki Ziyaddin Seferov ise güvenlik güçlerine ait bir araçta hayatını kaybetti.

Azerbaycan Adli Tıp Kurumu Başkanı Adalet Hasanov, iki kardeşin ölümüyle ilgili, “Kardeşlerden hiçbiri keskin bir nesne ya da ateşli silahla öldürülmemiş. Sert bir cisimle vurulmuş” açıklamasında bulundu.

ADLİ TESPİTLERDE AĞIR İŞKENCE İZLERİNE RASTLANDI

Yayımlanan adli tıp raporlarına göre, Hüseyn Seferov’un çok sayıda kaburga kırığına ve travmatik şoka bağlı olarak hayatını kaybettiği belirtildi. Ziyaddin Seferov’un da çok sayıda darbe sonucu travmatik şok geçirdiği açıklandı.

Aynı operasyon kapsamında gözaltına alınan diğer Azerbaycan vatandaşlarının da benzer şekilde işkenceye uğradığı, farklı derecelerde bedensel zarar gördükleri ve halen Rusya’daki sağlık kuruluşlarında tedavi altında oldukları bildirildi.

Bu gelişmelerin ardından Azerbaycan Başsavcılığı, iki vatandaşının gözaltında maruz kaldığı muamele nedeniyle kasten adam öldürme ve işkence suçlarından ceza soruşturması başlattı.

BAKÜ’DEN KARŞILIK: SPUTNİK BASKINI VE KÜLTÜREL İPTALLER

Olayın ardından Azerbaycan yönetimi, Rusya devlet haber ajansı Sputnik’in Bakü ofisine polis baskını düzenledi. Üç Rus gazeteci gözaltına alındı. Ayrıca Azerbaycan’da planlanan tüm Rus kültürel etkinliklerin iptal edildiği açıklandı.

Gözaltına alınan gazetecilerle ilgili henüz resmi bir açıklama yapılmazken, ülke basınında gazetecilerin resmi basın akreditasyonları dışında faaliyet gösterdikleri yönünde iddialar yer aldı.

RUSYA'DAN PROTESTO NOTASI

Rusya Dışişleri Bakanlığı, Azerbaycan'ın Moskova Büyükelçisini bakanlığa çağırarak, Bakü’nün dostça olmayan eylemleri gerekçesiyle resmî protesto notasını iletti.

Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, Bakü’de Sputnik ofisine yapılan baskınla ilgili, “Bu tür önlemler iki ülke ilişkilerinin ruhuna aykırı” dedi. Peskov ayrıca, “Bu aşırı duygusal tepkinin doğrudan temaslarda değişeceğini umuyoruz. Gazetecilerin serbest bırakılacağına inanıyoruz” ifadelerini kullandı.

GERİLİMİN GEÇMİŞİNE DAİR BAŞKA OLAYLAR

İki ülke arasındaki gerilim, ilk kez bu olayla gündeme gelmedi. 25 Aralık 2024 tarihinde Azerbaycan’a ait bir yolcu uçağının, Rus hava sahasında yerden açılan ateş sonucu hasar alarak Kazakistan’ın Aktau kenti yakınlarında düşmesi, iki ülke arasında tansiyonu yükseltmişti. Bakü yönetimi, olayla ilgili olarak Moskova’dan özür ve sorumluların cezalandırılmasını talep etmiş ancak yanıt alamamıştı.

Bu gelişmenin ardından Azerbaycan, Bakü’deki Rusya Kültür Merkezi’nin (“Rus Evi”) faaliyetlerini durdurmuş, Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ise 2. Dünya Savaşı'nın 80. yıl dönümü vesilesiyle Moskova’da düzenlenen törenlere katılmamıştı.

İKİ ÜLKE ARASINDAKİ TEMASLAR GÖZLEM ALTINDA

Gerilimin diplomatik düzeye taşınmasıyla birlikte, iki ülke arasında yürütülecek müzakerelerin seyri merak konusu oldu. Her iki tarafın da kamuoyuna yönelik açıklamalarında, karşılıklı suçlamalarla birlikte “temasların sürdüğü” vurgusu dikkat çekti.

Azerbaycan ve Rusya arasında yaşanan bu kriz, hem insani hem diplomatik boyutlarıyla bölge siyasetinde önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Sürecin nasıl şekilleneceği, tarafların önümüzdeki günlerde atacağı adımlarla netlik kazanacak.

BİLİMSEL ÇALIŞMALAR YÜZDE 34'LÜK KAYBI GÖSTERİYOR

Nisan 2025’te Nature dergisinde yayımlanan bir araştırma, Hazar Denizi'nin su seviyesinin bu yüzyılın sonuna kadar 18 metreye kadar düşebileceğini ve yüzey alanının yüzde 34 oranında azalabileceğini ortaya koydu. Araştırmada, sadece 5 ila 10 metrelik bir düşüşün bile foklar ve mersin balıkları gibi türler için büyük tehdit oluşturacağı belirtildi.

EKOSİSTEM VE BALIKÇILIK TEHLİKE ALTINDA

Hazar Denizi kıyısında yaşayan halk için mersin balığı, geçmişte günlük hayatın bir parçasıydı. Ancak Kozybakov, bugün Aktau’da doğal havyarın bulunmadığını, mersin balığının neslinin tükenme noktasında olduğunu ifade etti. Uzmanlara göre bu durumun temel nedenleri aşırı avlanma ve yaşam alanlarının petrol kirliliğiyle yok edilmesi.

SU KAYBININ TEK NEDENİ İKLİM DEĞİL

Hazar Denizi'ne su sağlayan başlıca kaynak olan Volga Nehri, denize ulaşan suyun yaklaşık yüzde 80-85'ini oluşturuyor. Ancak Rusya’da inşa edilen barajlar ve tarım ile sanayideki su kullanımı, denize akan suyu önemli ölçüde azaltmış durumda. Kozybakov, “Yüz yıl önce devasa mersin balıkları yaşardı. Şimdi hem türler yok oldu hem de deniz kirletildi” dedi.

PETROL ANLAŞMALARI GİZLİ, SORUMLULUK BELİRSİZ

Kazak çevre hukukçusu Vadim Ni, hükümetin uluslararası enerji şirketleriyle imzaladığı petrol ve doğalgaz anlaşmalarının çevresel etkilerinin kamuoyuna açıklanmadığını belirterek, Şubat ayında devlete karşı dava açtı. Ni, sözleşmelerin gizli tutulmasının, şirketlerin çevresel etkilerinin bağımsız şekilde değerlendirilememesine yol açtığını savundu.

Ni, “Petrol şirketleri genellikle kendi finansmanlarıyla çevresel etki raporları hazırlatıyor. Ancak bu çalışmaların tarafsızlığı sorgulanmalı” dedi.

HİDROJEN YATIRIMLARINA DA ELEŞTİRİ

Ni ayrıca Almanya’nın Hazar Denizi çevresinde yaptığı hidrojen yatırımlarına da dikkat çekti. Bu yatırımların Avrupa'nın enerji ihtiyacını karşılamaya yönelik olduğunu söyleyen Ni, “Yeşil enerji Avrupa için üretilecek ama atıkları ve çevresel yükü biz üstleneceğiz” ifadesini kullandı.

YEREL HALK MÜCADELE EDİYOR

Aktau’da Kozybakov, yerel yönetim, sivil toplum kuruluşları ve halkla birlikte Hazar Denizi’ni korumaya yönelik farkındalık çalışmaları yürütüyor. Kozybakov, “Sadece ekologlar değil, burada büyüyen ve çocuklarının geleceğinden endişe eden sıradan insanlar da bu sürecin bir parçası” diyerek ulusal ölçekte önlem alınması çağrısında bulundu.

Zaharova, Medinskiy'nin açıklamalarının yanlış yorumlandığını ve çatışma çevresindeki trajediye dikkat çekmek amacı taşıdığını belirtti. Konuya ilişkin şu ifadeleri kullandı:

“Medinskiy, bölgenin tarihi boyutuna, sosyal ve kültürel özelliklerine ve halkın çektiği acılara değindi. Rusya, bu bölgeyi (Karabağ'ı) resmen Azerbaycan toprağı olarak tanıyor.”

TARTIŞMA YARATAN RÖPORTAJ

Vladimir Medinskiy, bir gün önce Rus medyasına verdiği röportajda Ukrayna’daki savaşı Karabağ’daki gelişmelere benzetmişti. Bu açıklama, özellikle Azerbaycan tarafından tepkiyle karşılandı. Röportajda Karabağ için "tartışmalı bölge" ifadesinin kullanılması dikkat çekmişti.

AZERBAYCAN'DAN TEPKİ

Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Ayhan Hacızade, Medinskiy’nin ifadelerine tepki gösterdi. Açıklamasında şu değerlendirmelere yer verildi:

“Röportajda Ermenistan-Azerbaycan ihtilafı ile ilgili gerçeklerin çarpıtılması ve Karabağ bölgesinin tartışmalı bir bölge olarak sunulması üzüntü ve şaşkınlığa yol açmıştır.”

Hacızade, Karabağ’ın tarihsel olarak Azerbaycan’a ait olduğunu ifade ederek, Rusya’nın da Karabağ’ı Azerbaycan toprağı olarak tanıdığını hatırlattı. Ayrıca Medinskiy’e, yetki alanı dışındaki konularda açıklama yapmaktan kaçınması yönünde çağrıda bulundu.

RUSYA'NIN RESMİ TUTUMU

Zaharova’nın açıklamalarıyla birlikte Rusya’nın Karabağ’a dair resmi tutumu yeniden gündeme gelmiş oldu. Moskova yönetiminin Karabağ’ı Azerbaycan’ın bir parçası olarak tanıdığı, Dışişleri Bakanlığı düzeyinde açık biçimde dile getirildi. Açıklamada, konuyla ilgili yanlış anlamaların önüne geçilmesi gerektiği vurgulandı.

NETANYAHU’NUN ZİYARETİ DUYURULDU

İsrail medyasında yer alan haberlere göre İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, 8 Mayıs’ta Azerbaycan’a ziyarette bulunacak. Henüz İsrail Başbakanlık Ofisi’nden resmi bir açıklama yapılmadı. Ancak Pezeşkiyan’ın hemen öncesinde Bakü’de bulunması, iki liderin ziyaretleri arasındaki zaman yakınlığına dikkat çekilmesine neden oldu.

DİPLOMATİK TRAFİK VE GERİLİM

Netanyahu’nun ziyaret planı, bölgede artan diplomatik ve askeri tansiyonun gölgesinde şekilleniyor. İsrail’in Gazze’de yürüttüğü askeri operasyonlar nedeniyle uluslararası kamuoyunda eleştirilerin hedefi hâline gelen Netanyahu hakkında, çeşitli ülkelerde savaş suçları kapsamında açılmış dava süreçleri bulunuyor.

Nisan ayında İsrail basınında yer alan haberlerde Netanyahu’nun Azerbaycan ziyareti için diplomatik temasların sürdüğü belirtilmişti. Ziyaretin, Azerbaycan’ın Türkiye ile İsrail arasında Suriye özelinde yürütülen diplomatik temaslarda arabuluculuk rolü üstlenmesinin ardından planlanması dikkati çekti.

SURİYE KONUSUNDA TEMASLAR

Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Antalya Diplomasi Forumu’nda yaptığı açıklamada, İsrail, Türkiye ve ABD arasında Suriye hava sahasının güvenliği ve olası askeri gerilimin önlenmesine yönelik görüşmelerin devam ettiğini belirtmişti. Fidan, “Suriye hava sahasına dair net kurallar belirlenmeli, taraflar arasında çatışma riski ortadan kaldırılmalıdır” ifadelerini kullanmıştı.

Nisan ayında Bakü’de düzenlenen Türkiye-İsrail temaslarında da Suriye’deki artan gerilim ele alınmıştı. Ancak görüşmeler, taraflar arasındaki görüş ayrılıklarını gidermede yeterli ilerleme sağlayamamıştı.

BAKÜ'NÜN DİPLOMATİK ROLÜ ÖN PLANDA

Pezeşkiyan ve Netanyahu’nun Bakü ziyaretlerinin zamanlaması, İran-İsrail hattındaki mevcut gerilimin Azerbaycan üzerinden yeni bir düzeye taşınabileceği yorumlarına yol açtı. Azerbaycan’ın bölgedeki güç dengeleri karşısında izlediği diplomatik tutumun, önümüzdeki süreçte dikkatle izlenmesi bekleniyor.

Gürcistan'ın Türkiye sınırında yer alan Ahıska, 1828-1829 Osmanlı-Rus savaşının ardından imzalanan antlaşmayla Rusya'ya bırakıldı. Bölge, 1. Dünya Savaşı'ndan sonra Sovyetler Birliği sınırları içinde kalan Gürcistan'a bağlandı.

Bu dönem, SSCB içindeki tüm Türk ve Müslüman topluluklar gibi Ahıska Türkleri için de acıların başlangıcı oldu. Ruslar adına 2. Dünya Savaşı'na katılan Ahıskalı Türkler, savaş bitip evlerine döndüklerinde inanamadıkları bir manzarayla karşılaştı.

Ahıska'da yaşayan 86 bin Türk ve Müslüman, dönemin SSCB Lideri Josef Stalin'in kararıyla birkaç saat içinde Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'a sürüldü. Trenlere doldurulan Ahıskalı Türklerin tüm eşyaları geride kaldı. Vagonlara üst üste bindirilen Ahıskalıların zorunlu yolculuğu bir aydan fazla sürdü. Gönderildikleri yere vardıklarında, yaklaşık 20 bin Ahıska Türkü, açlık, soğuk ve hastalık nedenleriyle hayatını kaybetmişti.

Hayatta kalanları ise çok ağır şartlarda idame etmeleri gereken bir yaşam bekliyordu.

Sovyet yönetimi, Ahıskalıları, kadın, yaşlı, çocuk ayrımı yapmadan en ağır işlerde kullanmak üzere çalışma kamplarına adı.

Ahıska Türklerinin şehirlere yerleşmeleri yasaklandı. Bulundukları yerlerden izin almadan ayrılmaları kurallara aykırıyken, kuralı ihlal eden Ahıskalılar, yakınlarıyla birlikte Sibirya'ya 25 yıllık sürgüne gönderilerek cezalandırıldı.

Açlık, salgın ve bulaşıcı hastalıklar nedeniyle 30 bin Ahıskalı daha Orta Asya'nın çeşitli bölgelerinde hayatını kaybetti.

Stalin yönetimi, sürgünün gerekçesini, "Tüm erkekleri Ruslarla cephede olan Ahıska Türklerinin, 2. Dünya Savaşı'nda Nazilerle iş birliği yapması" olarak açıkladı.

Ancak SSCB'nin dağılmasıyla, gerçek amaç ortaya çıktı. Sovyet kayıtlarına göre, Kırım ve Ahıska Türklerinin sürgünü, Karadeniz çevresini Türklerden temizlemek amacıyla yapıldı.

Bugün Ahıska Türklerinin anavatanlarında yaklaşık 20 bin kişi yaşasa da bunların çok küçük bir bölümü Türklerden oluşuyor. Ahıskalı Türklerin çok büyük bir bölümü zorunlu sürgün edildikleri yerlerde veya daha sonra göçtükleri ülkelerde yaşamlarını sürdürüyor.

Uluslararası kuruluşların raporlarına ve çeşitli kaynaklara göre, bugün 450 bin ila 650 bin Ahıska Türkü vatanlarından uzakta yaşıyor. Ahıskalı Türklerin en çok yaşadıkları ülkelerin başında Türkiye, Kazakistan, Azerbaycan, Rusya, Özbekistan, Kırgızistan, Ukrayna ve ABD geliyor.

Sovyetler Birliğinin dağılmasıyla gündeme gelen Ahıska Türklerinin topraklarına dönme konusu ise yıllara rağmen bir çözüme ulaşmadı. Gürcistan yönetiminin ilk zamanlardaki isteksiz tutumu, Avrupa Konseyine üye olma sürecinde yerine getirmesi şartlar arasında "Yerlerinden edilmiş Ahıska halkının durumu" konusunun "öncelikler" arasına girmesiyle değişti.

2007'de dönemin Cumhurbaşkanı Mihail Saakaşvili tarafından imzalanan ve Ahıska Türklerinin anavatanlarına geri dönüşünü kapsayan kanunun yürürlüğe girmesi, sürece dair olumlu bir adım olarak değerlendirilse de bugüne kadar hala somut adımlar atılmadı.

Gürcistan, sürgün edilenlerin topraklarına dönmesiyle Ahıska'nın da içinde bulunduğu Cavaheti bölgesinin çoğunluğunu oluşturan Ermenilerle, Abhazya ve Güney Osetya'da olduğu gibi bir etnik sorun yaşamak istemese de Ahıska'nın gerçek sahipleri anavatanlarına dönecekleri günü bekliyor.

Kaynak: AA